Ата - анаға арналған ұсыныстар! "Балаға мектепке бейімделуге қалай көмектесуге болады?"

Ата-аналарға арналған ұсынымдар

«Баланың мектепке бейімделуіне қалай көмектесуге болады»

Оқудың алғашқы апталары мен айлары — бала үшін маңызды кезең. Жаңа ережелер, мұғалім, сыныптастар, оқу жүктемесі және өз бетінше әрекет ету қажеттілігі баладан үлкен эмоционалдық және физикалық күш-жігерді талап етеді. Бұл кезеңде ата-аналардың міндеті — баланың әрбір қадамын бақылау емес, оның мектеп өміріне сабырлы түрде үйренуіне мүмкіндік беретін үй жағдайын қалыптастыру.

1. Күн тәртібін түсінікті етіп ұйымдастырыңыз

Бала күн тәртібі алдын ала белгілі әрі түсінікті болған кезде мектепке оңайырақ бейімделеді.

* Ұйқыдан тұру, тамақтану, үй тапсырмасын орындау және ұйықтау уақытын шамамен бірдей сақтауға тырысыңыз.

* Бірінші сынып оқушысы үшін жеткілікті ұйқы өте маңызды: ұйқының жетіспеуі зейінге, көңіл-күйге және оқу қабілетіне тез әсер етеді.

* Мектептен кейін балаға тамақтанып, демалып, тынығып алуға мүмкіндік беріңіз. Содан кейін ғана сабаққа кіріскені дұрыс.

* Күннің барлығын сабақтармен, үйірмелермен және секциялармен толтырмаңыз. Баланың еркін ойнауға және демалуға міндетті түрде уақыты қалуы керек.

* Ұйқыға дейін 1–2 сағат бұрын телефон, планшет және басқа да экрандарды пайдалануды азайтқан жөн.

Практикалық кеңес: егер бала уақытты бағдарлауда қиналса, бірге қарапайым көрнекі күн тәртібін құрыңыз:

«мектеп → түскі ас → демалыс → үй тапсырмасы → ойын → кешкі ас → ұйқыға дайындық».

2. Баланың дербестігін біртіндеп дамытыңыз

Дербестік ата-ана көмектесуді тоқтатқан кезде емес, балаға өз бетімен әрекет жасап көруге мүмкіндік берген кезде қалыптасады.

Балаға біртіндеп мына әрекеттерді өз бетімен орындауға мүмкіндік беріңіз:

* портфелін жинау;

* келесі күнге киімдері мен мектепке қажетті құралдарын дайындау;

* өз заттарын қадағалау;

* үй тапсырмасының шамасына қарай бөлігін өз бетінше орындау;

* бір нәрсені түсінбеген жағдайда көмек сұрау.

Бәрін бала үшін тезірек болады деп өзіңіз жасап қоймаңыз.

«Бері кел, мен өзім істей салайын!» дегеннің орнына:

«Қане, өзіңнің нені жасай алатыныңды көрейік, ал қай жерде менің көмегім қажет екенін бірге анықтайық» деп айтып көріңіз.

3. Баланы ойыннан айырмаңыз

Мектепке барғаннан кейін бала болуды тоқтатпайды. Ойын оның дамуының маңызды бөлігі болып қала береді және эмоционалдық шиеленісті жеңілдетуге көмектеседі.

Күн сайын мына әрекеттерге уақыт бөліңіз:

* қимылды ойындарға;

* шығармашылыққа;

* құрастыруға;

* достарымен қарым-қатынас жасауға;

* серуендеуге;

* алдын ала белгіленген нәтижесі жоқ еркін ойынға.

Ойынды тек жақсы бағалары үшін берілетін сыйлыққа айналдырмаңыз: бала демалысты «еңбегі сіңгені үшін» емес, күшін қалпына келтіру үшін қажет болғандықтан алуы керек.

4. Тек бағаларына ғана емес, баланың өзіне қызығушылық танытыңыз

Мектептен кейінгі ең басты сұрақ «Қандай баға алдың?» болмауы керек.

Оның орнына мыналарды сұрап көріңіз:

* «Бүгін саған ең қызықты болған нәрсе қандай?»

* «Не қиын болды?»

* «Бүгін кіммен сөйлестің?»

* «Сені ренжіткен немесе қуантқан жағдай болды ма?»

* «Мен саған қалай көмектесе аламын?»

Осылайша бала біртіндеп өз эмоцияларын байқауға және білдіруге, қиындықтары туралы айтуға және қолдау сұрауға үйренеді.

5. Баланы қолдаңыз, салыстырмаңыз

Әр бала мектепке өз қарқынымен бейімделеді. Сыныптастарымен, бауырларымен немесе «табыстырақ» балалармен салыстыру көбінесе ынталандырғаннан гөрі баланың өзіне деген сенімін төмендетеді.

Мына сөздің орнына:

«Қарашы, басқаларының бәрі біледі!»

былай айтқан дұрыс:

«Қане, сенің қазірдің өзінде нені жақсы істей алатыныңды көрейік және әрі қарай нені үйренуге болатынын бірге ойланайық».

Нәтижені ғана емес, баланың күш-жігерін де мадақтаңыз:

* «Тапсырма қиын болса да, сен берілмедің».

* «Портфеліңе не салу керектігін өзің есіңе түсірдің».

* «Сенің тырысып жатқаның маған ұнайды».

6. Баланың көзінше мұғалімнің беделіне нұқсан келтірмеңіз

Егер ата-ананың педагогтің әрекетіне қатысты сұрақтары немесе келіспеушіліктері болса, оларды баланың көзінше емес, тікелей ересек адаммен талқылаған жөн.

«Мұғалім ештеңе түсінбейді» немесе «Қалай жасау керектігін өзім білемін» деген сияқты сөздер баланы ішкі қақтығыс жағдайына түсіріп, оның мектепке деген сенімін төмендетуі мүмкін.

Сонымен қатар мұғалімнің беделін қолдау баланың мәселелерін елемеу дегенді білдірмейді. Егер бала әділетсіздік, мазақтау, қорқыныш немесе жанжал туралы айтса, оны сабырмен тыңдап, жағдайды анықтау қажет.

7. Баланы көмек сұрауға үйретіңіз

Бейімделудің маңызды мақсаттарының бірі — баланың:

«Егер маған қиын болса, мен көмек сұрай аламын» деген түсінікті қалыптастыруы.

Оған қарапайым сөз тіркестерін үйретіңіз:

* «Мен тапсырманы түсінбедім, түсіндіріп жіберіңізші».

* «Маған көмек керек».

* «Менімен осылай сөйлескенде, маған жағымсыз болады».

* «Болған жағдай туралы айтып бергім келеді».

Үйде бала мәселе туралы айтқаны үшін автоматты түрде жазаланбайтынын немесе кінәланбайтынын сезінуі маңызды.

8. Баланың эмоционалдық жағдайын бақылаңыз

Барлық бала «Маған қиын» деп ашық айта бермейді. Кейде қиындықтар баланың мінез-құлқындағы өзгерістер арқылы байқалады.

Егер бала ұзақ уақыт бойы:

* мектепке барғысы келмесе;

* жиі жыласа немесе ашуланшақ болып кетсе;

* мектеп алдында іші немесе басы ауыратынына шағымданса;

* ұйқысы бұзылса;

* бұрын қызығушылық танытқан іс-әрекеттеріне қызығушылығы күрт төмендесе;

* шамадан тыс мазасызданса;

* тұйықталып, мектеп өмірі туралы айтуды тоқтатса,

осы белгілерге назар аударыңыз.

Бұл бірден қорқуға немесе балаға диагноз қоюға себеп емес. Бірақ бұл балаға көбірек көңіл бөліп, оның жағдайының себебін анықтау қажет екенін білдіретін белгі. Қиындықтар сақталған жағдайда сынып жетекшісіне, педагог-психологке немесе басқа маманға жүгінуге болады.

9. Үйді «екінші мектепке» айналдырмаңыз

Бірнеше сағат сабақ оқығаннан кейін бала үйде оны бағалары үшін емес, жай ғана бар болғаны үшін жақсы көріп, қабылдайтынын сезінуі маңызды.

Әр кешті:

«Неге 4? Неге 5 емес? Тағы да ұмытып қалдың ба?»

деген сұрақтармен тексеруге айналдырмауға тырысыңыз.

Оның орнына балаға түсінуге көмектесіңіз:

«Не қиын болды? Келесі жолы мұны қалай жақсырақ жасауға болатынын бірге ойланайық».

Қателік — ұялататын нәрсе емес, үйренуге мүмкіндік.

10. Балаға эмоционалдық тұрғыдан қолжетімді болыңыз

Бала жанында тек жақсы жаңалықтармен ғана емес, қиындықтарымен де келе алатын ересек адамның бар екенін сезінуі өте маңызды.

Кейде ұзақ әңгімелесудің орнына мына сөздерді айту жеткілікті:

«Мен қасыңдамын».

«Не болғанын маған айта аласың».

«Не істеу керектігін бірге ойланамыз».

«Қателесу — қалыпты жағдай. Қайтадан байқап көрейік».

Ең бастысы

Бейімделу кезеңінде бала мына нәрсені сезінуі керек:

«Мен бәрін бірден білуге міндетті емеспін. Егер маған қиын болса — көмек сұрай аламын. Үйде мені тек жақсы бағаларым үшін емес, өзім болғаным үшін жақсы көреді және қолдайды».

Есте сақтаңыз

Бейімделу — жарыс емес. Бір балаға бірнеше апта жеткілікті болса, екіншісіне көбірек уақыт қажет болуы мүмкін.

Баланың мектеп өмірін мінсіз етуге тырыспаңыз. Оған қиындықтарды жеңуге, өз эмоцияларын түсінуге, көмек сұрауға және біртіндеп дербес болуға үйренуге көмектесіңіз.

Ата-ананың ең мықты қолдауы — әр қадамын бақылау емес, сабырлы түрде жанында болу, сенім білдіру және:

«Сенің қолыңнан келеді, ал қиын болса — оны бірге шешеміз»

деген сенім.